Navlun Ücretlerine Sonradan Eklenen Savaş Riski Ek Ücretlerinin Hukuki Çerçevesi, İtiraz Yolları ve Önlemler
Savaş Riski Ek Ücreti (War Risk Surcharge/EWRS); armatörün savaş veya yüksek risk bölgelerinden geçen gemiler için ödediği ek sigorta primini yükleme tarafına yansıttığı ek navlun kalemidir. Hukuki dayanağını BIMCO CONWARTIME 2004 ve VOYWAR 1993 standart klozlarından alan bu klozlar charter party’e ve konşimentoya atıfla taşıma sözleşmesinin ayrılmaz bir parçası hâline gelmektedir. Türkiye’den gerçekleştirilen ihracat ve ithalat işlemlerinde Kızıldeniz, Hürmüz Boğazı ve Karadeniz transit geçişleri başlıca tetikleyici bölgeler olarak öne çıkmaktadır.
Uygulamada sıkça karşılaşılan navlun teklifinin onaylanarak sevkiyatın başladığı, ancak armatörün yolculuk süresince veya sonrasında EWRS adı altında ek fatura tanzimi meselesine ilişkin bir yol haritası çizmek gerekmiş, bu noktada ödeme yükümlülüğünün hukuken doğup doğmadığı incelenmiştir.
Bu gibi durumlarda ödeme yükümlülüğü; ancak WRS/EWRS’nin booking onay belgesi, spot rate teklifi ya da konşimentoda açıkça zikredilmiş olması hâlinde doğar. Söz konusu belgelerden hiçbirinde yer almayan bir ek ücretin, sevkiyat başladıktan sonra tek taraflı olarak fatura edilmesi, sözleşme serbestisi ve tarafların karşılıklı iradesi ilkeleriyle doğrudan çelişmektedir.
Buna karşın, charter party veya konşimentoda CONWARTIME/VOYWAR klozu açıkça yer alıyor ise ve risk seferin başlamasından sonra somutlaşmışsa, armatörün talebinin meşru hukuki dayanak taşıdığını söylemek mümkündür. Dolayısıyla her uyuşmazlığı, somut belgeler ışığında değerlendirmek icap etmektedir.
Mevcut bir sevkiyatta itiraz yoluna gidilecek ise öncelikle booking onayı ve konşimento derhal incelenmeli, EWRS’ye ilişkin herhangi bir kloz veya atfın mevcut olup olmadığı tespit edilmelidir. Ek ücretin sözleşme kapsamı dışında kaldığı değerlendiriliyorsa, armatöre veya freight forwarder’a yazılı ve gerekçeli itiraz iletilmelidir. Kargoyu serbest bırakmak amacıyla ödeme zorunlu hâle gelir ise ihtirazi kayıt altında ödeme yöntemi muhakkak değerlendirilmelidir ve ödeme “under protest-ihtirazi kayıt” beyanıyla gerçekleştirilmeli ve bu husus yazılı olarak teyit edilmelidir. Bu yöntem, sonraki aşamada geri talep yolunu açık tutmaktadır. Şayet freight forwarder aracılığıyla çalışılıyor ise ayrıca forwarder’ın all-in rate garantisi verip vermediği ve ek maliyeti kısmen ya da tamamen absorbe edip edemeyeceği müzakere konusu yapılabilir.
Teslim şeklinin seçimi de bu ek maliyet kaleminin hangi tarafta kaldığını doğrudan belirlemekte olup FOB teslimde navlun alıcı tarafından organize edildiğinden EWRS riski alıcıya aittir ve ihracatçıyı doğrudan bağlamaz. CIF veya CFR teslimde ise navlunu organize eden ihracatçı olduğundan risk ihracatçıda kalır, ancak, bu durumda satış sözleşmesine navlun artışlarının alıcıya yansıtılacağı şeklinde bir hüküm eklenmesi de mümkündür.
Gelecek sevkiyatlar için alınması gereken önleyici tedbirler ise sözleşme aşamasında şekillenmektedir. Navlun teklifinin tüm surcharge kalemleri dahil olmak üzere nihai ve sabit bir fiyatı kapsadığı yazılı olarak teyit edilmeli, ek ücretlerin tek tek listelendiği imzalı bir booking onay belgesi alınmalıdır. Uzun vadeli alıcı ilişkilerinde, sevkiyat sonrası beklenmeyen navlun artışlarının alıcıya yansıtılacağı yönünde bir kloz satış sözleşmesine dahil edilmeli, freight forwarder’dan ise ek surcharge uygulanmayacağına dair yazılı taahhüt talep edilmelidir.
Sonuç olarak, EWRS ve War Risk Surcharge talepleri için öncelikle somut belgeler detaylıca incelenmeli, hukuki dayanaktan yoksun oldukları durumlarda ise itiraza konu edilmelidir. Mevcut sevkiyatlarda ise en güvenli yol ihtirazi kayıt altında ödeme ve akabinde yazılı itirazdır. Gelecek sevkiyatlarda ise en büyük korumanın temelini sözleşmenin oluşturduğu akıldan çıkarılmadan ticari alım-satım işlemine girişilmesi gerekmektedir.
Bu kapsamda; EWRS ve savaş riski ek sigorta primi ücretleriyle ilgili somut durumunuza dair hukuki analiz, sözleşme yazımı ve/veya sözleşme incelenmesi ile itiraz sürecinin yönetimi için tarafımızdan profesyonel avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti almak, mevcut ve/veya gelecekteki sevkiyatlarınızda risklerin minimize edilmesi, sözleşme hükümlerinin doğru şekilde uygulanması ve olası uyuşmazlıklarda hak kaybının önlenmesi için avukatlık firmamızla info@cetinavukatlik.com e-mail adresinden irtibata geçebilirsiniz.
Ofisimizin konu ile alakalı hizmetlerine ilişkin detaylı bilgi almak için: