Rekabet Kurumu yerinde incelemelerinde şirket içinde istihdam edilen avukatların yazışmaları avukat-müvekkil gizliliği kapsamında korunmamaktadır. Dışarıdan hizmet alınan bağımsız avukatlarla yapılan yazışmalar ise ancak savunma hakkının kullanılmasına yönelik olduklarında korunmakta, Kurul ve idari yargı bu koşulu son yıllarda yazışmanın tarihine bağlayarak daraltmaktadır. Danıştay 2022 yılında, bir avukatlık ortaklığının rekabet uyum programı kapsamında hazırladığı denetim raporunun, düzenlendiği tarihte şirket hakkında bir soruşturma bulunmadığı gerekçesiyle iade edilmemesini hukuka uygun bulmuştur.

Avrupa’da gelişme ters yöndedir. Avrupa Birliği Adalet Divanı son kararlarında korumayı savunma hakkından ayırarak temel hak düzeyine taşımış, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de el konulan avukat yazışmaları için somut ve etkili bir yargısal denetim aramaktadır. Aradaki fark, Türkiye’de faaliyet gösteren şirketlerin hukuk birimlerinin yapısını, dış avukatlarla çalışma biçimini ve uyum çalışmalarının nasıl belgeleneceğini doğrudan etkilemektedir.

Yerinde İnceleme Yetkisi ve Anayasa Mahkemesinin İki Kararı

4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 15. maddesi, Kurul’a teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde inceleme yapma yetkisi vermektedir. 16.06.2020 tarihli ve 7246 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra uzmanlar fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü veri ve belgeyi inceleyebilmekte, bunların kopyalarını ve fiziki örneklerini alabilmektedir. Kurul’un 08.10.2020 tarihli ve 20-45/617 sayılı kararıyla kabul edilen Yerinde İncelemelerde Dijital Verilerin İncelenmesine İlişkin Kılavuz ise sunucuları, taşınabilir cihazları, yedekleme ortamlarını ve bulut kayıtlarını inceleme alanına açıkça dahil etmiştir. Uygulamada bir hukuk müşavirinin posta kutusu, yönetim kurulu üyelerinin telefonları ve dış avukatlarla paylaşılan bulut klasörleri aynı adli bilişim yazılımıyla taranmaktadır. Son dönemde işgücü piyasasına ilişkin soruşturmalarda insan kaynakları yöneticilerinin mesajlaşma grupları da bu taramaların başlıca hedefleri arasına girmiştir.

Kanun’da avukat ile müvekkil arasındaki yazışmaların gizliliğine ilişkin bir hüküm yer almamaktadır. Korumanın dayanağı, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 36. maddesindeki sır saklama yükümlülüğü, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 130. maddesindeki avukat bürolarına ilişkin güvence ve bunlardan hareketle Kurul kararlarıyla oluşturulan uygulamadır. Bu güvencelerin hiçbiri, yerinde inceleme yapılan şirketin kendi bilgisayarlarında duran belgeleri doğrudan kapsamamaktadır.

Yetkinin anayasal sınırları da tartışmalıdır. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. başvurusunda23.03.2023 tarihinde verdiği kararda şirketin Gölcük’teki işyerinde 29.07.2009 tarihinde yapılan incelemeyi değerlendirmiş, teşebbüslerin yönetim işlerinin yürütüldüğü kısımların ve çalışma odalarının Anayasa’nın 21. maddesi anlamında konut sayıldığını kabul etmiş ve hâkim kararı aranmaksızın yapılan incelemenin konut dokunulmazlığını ihlal ettiğine hükmetmiştir. Buna karşın Mahkeme, Danıştay 13. Dairesi ile Ankara 11. İdare Mahkemesinin itiraz başvuruları üzerine verdiği 06.11.2025 tarihli, E.2023/174, K.2025/224 sayılı kararda 15. maddedeki “gerekli gördüğü hallerde” ibaresine yönelik iptal talebini reddetmiş, hâkim kararını engelleme hâline bağlayan cümleye ilişkin başvuruyu ise yetkisizlik nedeniyle reddetmiştir. 17.02.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan karara karşı oy yazan üyeler, üç yıldan kısa bir süre önce bireysel başvuruda varılan sonuçtan neden ayrılındığının gerekçede açıklanmadığını belirtmiştir.

İki karar birlikte okunduğunda, uzmanların hâkim kararı olmaksızın şirkete girebildiği bir sistemde inceleme günü avukat yazışmalarını ayıklayacak bağımsız bir merci bulunmadığı görülmektedir. Hangi belgenin alınacağına ilk aşamada uzmanlar, itiraz hâlinde ise Kurul karar vermektedir. Gizlilik kurallarının içeriği bu nedenle şirketler bakımından usule ilişkin bir ayrıntı olmaktan çıkmakta ve doğrudan delil meselesine dönüşmektedir. İnceleme sonunda verilebilecek idari para cezasının üst sınırının Kanun’un 16. maddesi uyarınca yıllık gayrisafi gelirin yüzde onu olduğu düşünüldüğünde, tek bir yazışmanın dosyada kalıp kalmaması cezanın varlığını ya da miktarını belirleyebilmektedir.

Avukat Müvekkil Gizliliği ve Kurul İçtihadı

Kurul avukat müvekkil gizliliğini ilk kez 20.04.2009 tarihli ve 09-16/374-88 sayılı Sanofi kararında tanımış, ölçütleri ise 02.12.2015 tarihli ve 15-42/690-259 sayılı Dow kararında netleştirmiştir. Dow kararında, Avrupa Toplulukları Adalet Divanı’nın 1982 tarihli AM&S kararından alınan iki koşul birlikte aranmıştır. Yazışmanın, müvekkil ile arasında işçi işveren ilişkisi bulunmayan bağımsız bir avukatla yapılmış olması ve müvekkilin savunma hakkının kullanılması amacını taşıması gerekmektedir. Kurul kararlarında bu ayrım, bağımsız bir avukatın belirli bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’u ihlal edip etmediğine dair görüşü ile Kanun’un nasıl ihlal edilebileceğine dair yazışma arasındaki farkla örneklendirilmektedir. Birincisi korunmakta, ikincisi korunmamaktadır. Dow dosyasında belgelerin bir kısmı bu ölçütlere göre korunan yazışma olarak kabul edilmiştir.

Dijital Veri Kılavuzu’nun 12. paragrafı aynı koşulları tekrarlamakta, savunma hakkının kullanılmasıyla doğrudan ilgisi bulunmayan yazışmaların, özellikle bir rekabet ihlaline yardım eden ya da devam eden veya ileride işlenecek bir ihlali gizlemeye yönelik yazışmaların korumadan yararlanamayacağını belirtmektedir. Dow kararından sonra Kurul’un önüne gelen iade taleplerinin büyük kısmı reddedilmiştir. Ret gerekçelerinde ya yazışmanın tarafı olan avukatın şirket çalışanı olması ya da yazışmanın soruşturmadan önceki bir tarihe ait olması belirleyici olmuştur.

Şirket İçi Avukatın Yazışmaları

Kurul, 23.10.2019 tarihinde Huawei Telekomünikasyon’da yapılan yerinde incelemede alınan belgelere ilişkin 14.11.2019 tarihli ve 19-40/670-288 sayılı kararında, şirketin hukuk müşaviri ile şirket yetkilileri arasındaki elektronik postaların korunmayacağına karar vermiştir. Bağımsız bir avukatın adının elektronik postanın bilgi satırında yer alması da sonucu değiştirmemiştir.

Çiçeksepeti kararı ispatın pratikte nasıl işlediğini göstermektedir. 15.06.2020 tarihli yerinde incelemede alınan üç sayfalık belgenin iadesi istendiğinde Kurum, yazışmanın tarafı olan avukatın bağımsız olup olmadığını sormuş, şirket de avukata ait sigorta bildirgesini, bordroyu ve avukat kimliğinin bir örneğini sunmuştur. Sunulan belgeler avukatın şirket çalışanı olduğunu gösterdiğinden Kurul, 02.07.2020 tarihli ve 20-32/405-186 sayılı kararıyla talebi reddetmiştir. Kurul’un bu dosyada uyguladığı test iki aşamalıdır. Avukat şirkette istihdam ediliyorsa inceleme burada sona ermekte, avukat bağımsızsa yazışmanın savunma hakkıyla ilgisine geçilmektedir.

Avukatın baroya kayıtlı olması, meslek kurallarına tabi bulunması ya da şirketteki unvanının hukuk direktörü veya baş hukuk müşaviri olması bu sonucu etkilememektedir. Aynı tartışma Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın 14.09.2010 tarihli Akzo Nobel kararında da yapılmış, grubun Hollanda barosuna kayıtlı şirket içi avukatıyla yürütülen yazışmalar, işverene ekonomik bağımlılık ve işverenle kurulan yakın bağ gerekçesiyle koruma dışında bırakılmıştır. Türk Kurul kararlarında bu gerekçe ayrıca tartışılmamakta, iş sözleşmesinin ve sosyal güvenlik kaydının varlığı yeterli görülmektedir.

Bu tablonun Türk şirketleri için gözden kaçan bir boyutu bulunmaktadır. Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesi, esas sermayesi kanunda belirtilen eşiği aşan anonim şirketlere sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü getirmektedir. Bu yükümlülük uygulamada bazen iş sözleşmesiyle istihdam edilen ve şirket üzerinden sigortalı olan bir avukatla, bazen de bağımsız çalışan bir avukat ya da avukatlık ortaklığıyla yapılan avukatlık sözleşmesiyle yerine getirilmektedir. İki yapı Avukatlık Kanunu bakımından aynı sonucu doğurmakla birlikte yerinde inceleme günü farklı sonuçlara yol açmaktadır. Çiçeksepeti kararında belirleyici olan sigorta bildirgesi ve bordro, aynı avukatın aynı içerikteki görüşünü birinci yapıda koruma dışına çıkarmakta, ikinci yapıda ise savunma hakkı incelemesine konu olmasına imkân vermektedir.

Yabancı sermayeli şirketler bakımından iki soru daha cevapsız kalmaktadır. Birincisi, yurt dışındaki ana şirketin hukuk biriminde istihdam edilen bir avukatın Türk iştirakiyle yazışmalarının durumudur. Bu avukat Türk şirketinin bordrosunda yer almasa da grubun çalışanıdır. Akzo dosyası tam olarak böyle bir grup içi yazışmaya ilişkindir ve Kurul’un teşebbüsü ekonomik bütünlük üzerinden tanımlayan yaklaşımı dikkate alındığında, kanaatimizce bu yazışmalar Türk uygulamasında da bağımsız avukat yazışması sayılmayacaktır. İkincisi, Türkiye’de baroya kayıtlı olmayan yabancı bir hukuk firmasıyla yapılan yazışmaların korunup korunmayacağıdır. Avukatlık Kanunu’ndaki sır saklama yükümlülüğü Türk avukatlarına yönelik olduğundan ve bu soruyu ele alan bir Kurul kararı bulunmadığından, bu noktada gerçek bir belirsizlik bulunmaktadır. Avrupa Birliği’nde de koruma Avrupa Ekonomik Alanı’nda mesleğini icra etme yetkisi bulunan avukatlarla sınırlı tutulmaktadır. Yurt dışındaki grup hukuk biriminin Türk iştirakine ilişkin rekabet hukuku sorularını Türkiye’de bağımsız çalışan bir avukat üzerinden yürütmesi, mevcut içtihatta korumaya en yakın yapıdır.

Şirket içi avukatın dış avukattan aldığı görüşü yönetime aktardığı yazışmalar ayrı bir sorun oluşturmaktadır. Avrupa Toplulukları İlk Derece Mahkemesi 04.04.1990 tarihli Hilti kararında (T-30/89), dış avukatın görüşünün metnini ya da içeriğini aktarmakla sınırlı iç notların korunacağını kabul etmiştir. Türk uygulamasında bu soruyu doğrudan cevaplayan bir Kurul kararı bulunmamaktadır. Huawei kararında bağımsız avukatın bilgi satırında yer almasının yetersiz görülmesi ve Kurul’un bağımsızlık koşulunu yazışmanın tarafları üzerinden şekli olarak incelemesi, bu tür aktarımların korunmayacağı yönünde bir eğilime işaret etmektedir. Kanaatimizce dış avukatın görüşü şirket içinde özetlenerek ve yorum eklenerek dağıtıldığında koruma iddiası büyük ölçüde zayıflamaktadır.

Savunma Hakkı Koşulunun Tarihe Bağlanması ve Enerjisa İçtihadı

Kurul’un en sık başvurduğu ret gerekçesi yazışmanın tarihidir. 17.01.2019 tarihli ve 19-04/36-14 sayılı Warner Bros kararında bağımsız avukatla yapılan 16 sayfalık yazışma, önaraştırmanın başlangıç tarihinden önceye ait olduğu için savunma hakkıyla doğrudan ilgili görülmemiştir. Storytel hakkında 30.03.2023 tarihinde verilen 23-16/274-94 sayılı kararda 259 sayfalık bir belge içindeki yazışmalar aynı gerekçeyle iade edilmemiş, şirketin korumanın idari bir sürecin varlığından bağımsız olarak uygulanması gerektiği yönündeki itirazı kabul görmemiştir. Oriflame hakkında 17.08.2023 tarihinde verilen 23-39/735-252 sayılı kararda bir çalışanın bilgisayarından ve telefonundan alınan yazışmalar, karşı taraftaki avukatın şirket bordrosunda yer almamasına rağmen önaraştırmadan önceki tarihleri nedeniyle koruma dışında bırakılmıştır. 2025 yılında yayımlanan Tatko Lastik kararında da belgelerin soruşturma tarihinden önceye ait olması iade talebinin reddi için yeterli görülmüştür.

Bu yaklaşım Enerjisa dosyasında yargı denetiminden geçmiştir. Kasım 2016’da grupta yapılan yerinde incelemede uzmanlarca hukuk başmüşavirinin elektronik posta hesabına uzaktan erişilmiş ve bir avukatlık ortaklığının rekabet uyum programı kapsamında grubun İstanbul, Ankara ve Adana merkezlerinde eş zamanlı yürüttüğü örnek denetimin ardından hazırladığı 21 sayfalık rapor alınmıştır. Rapor, şirketin hangi davranışlarının rekabet hukuku bakımından ihlal oluşturabileceğini tespit ediyor ve bu risklerin giderilmesine yönelik öneriler sıralıyordu. Şirketin itirazı üzerine rapor kapalı zarfa konulmuş, Kurul iade talebini reddetmiş, ancak aynı kararında korumanın bağımsız avukattan hukuki danışmanlık alınmasına yönelik olarak hazırlanan evrakı da kapsadığını yazmıştır. Ankara 15. İdare Mahkemesi 16.11.2017 tarihli, E.2017/412, K.2017/3045 sayılı kararıyla bu tanımdan hareket etmiş, uyum programı kapsamında hangi davranışların ihlal oluşturabileceğini tespit eden ve önlemler öneren raporun tam olarak bu nitelikte bir belge olduğunu kabul ederek Kurul kararını iptal etmiştir. Mahkeme, raporun soruşturmada delil olarak kullanılmamış olmasının iadeye engel oluşturmadığını da belirtmiştir.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi E.2018/658, K.2018/1236 sayılı kararıyla bu kararı kaldırmıştır. Daire, raporun hukuk başmüşavirinin posta kutusundan alınmış olmasına rağmen bağımsız avukat ile teşebbüs arasındaki ilişkiye ait olduğunu kabul etmiş, ancak raporun düzenlendiği tarihte şirket hakkında başlatılmış bir soruşturma ya da açılmış bir dava bulunmadığından savunma hakkı kapsamında doğrudan kullanılmak üzere hazırlandığından söz edilemeyeceğine karar vermiştir. Danıştay 13. Dairesi 05.07.2022 tarihli, E.2019/865, K.2022/3005 sayılı kararıyla bölge idare mahkemesinin kararını ayrıca gerekçe yazmaksızın oybirliğiyle ve kesin olarak onamıştır. Grup şirketleri hakkındaki soruşturma 08.08.2018 tarihli ve 18-27/461-224 sayılı Kurul kararıyla idari para cezasıyla sonuçlanmış, cezalara karşı açılan davalarda gizli belgelerin delil olarak kullanıldığı iddiası, şirketin hangi belgenin kararın hangi kısmında kullanıldığını göstermemesi gerekçesiyle ilk derece mahkemesince reddedilmiştir.

Kanaatimizce bölge idare mahkemesinin benimsediği ve Danıştay’ın onadığı tarih ölçütü, korumanın dayandırıldığı kaynakla da Kurul’un kendi tanımıyla da bağdaşmamaktadır. AM&S kararının 23. paragrafında korumanın idari süreç başladıktan sonraki yazışmalarla sınırlı tutulmadığı, sürecin konusuyla ilgili önceki yazışmalara da genişletilebileceği açıkça kabul edilmiştir. Türk uygulamasının örnek aldığı karar, bu noktada Türk uygulamasından daha geniştir. Kurul’un korunan belgeye örnek olarak gösterdiği, bir anlaşmanın Kanun’u ihlal edip etmediğine dair bağımsız avukat görüşü ise doğası gereği anlaşma imzalanmadan ya da uygulanmadan, yani herhangi bir soruşturmadan önce alınır. Tarih ölçütü bu örneği uygulamada anlamsız kılmaktadır.

Kurul uygulamasında eşik olarak çoğunlukla önaraştırma kararının tarihi esas alınmaktadır. Önaraştırma kararı ise teşebbüse bildirilmemekte, şirket çoğu zaman önaraştırmanın varlığını yerinde inceleme günü öğrenmektedir. Huawei dosyasında önaraştırma kararı 07.08.2019 tarihinde alınmış, yerinde inceleme 23.10.2019 tarihinde yapılmıştır. Bu ölçüte göre aynı dış avukatla aynı konuda yapılan iki yazışmadan 06.08.2019 tarihli olanı korumanın dışında kalacak, 08.08.2019 tarihli olanı ise savunma hakkı kapsamında değerlendirilebilecektir. Şirketin bilmesine imkân bulunmayan bir tarihin korumanın sınırını çizmesi, kanaatimizce hukuki öngörülebilirlik ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Tatko Lastik kararında ise soruşturma tarihinin esas alınması, eşiğin Kurul kararları arasında dahi tek bir noktaya oturmadığını göstermektedir.

Ölçütün uyum çalışmaları üzerindeki etkisi de ayrıca değerlendirilmelidir. Kurul kararlarında uyum programı yürütülmesine ceza belirlenirken kural olarak bir indirim karşılığı tanınmamaktadır. Enerjisa içtihadıyla birlikte dış avukatlara yaptırılan uyum denetiminin yazılı bulguları, olası ihlal izlerini en derli toplu hâliyle bir araya getiren ve iade edilmeyen bir belgeye dönüşebilmektedir. Danıştay’ın kendi gerekçesini yazmadan onama yoluyla verdiği kararın emsal değeri tartışmaya açıktır ve İdari Dava Daireleri Kurulu düzeyinde konuyu ele alan bir karar bulunmamaktadır. Bununla birlikte aksi yönde bir yargı kararı da bulunmadığından, bugün için rekabet uyum programlarının bu içtihat esas alınarak planlanması gerekmektedir.

Avrupa Birliği Hukukunda Korumanın Genişlemesi

Avrupa Birliği’nde temel çerçeve 1982 ile 2010 arasında verilen kararlarla kurulmuştur. 18.05.1982 tarihli AM&S kararı (155/79) bağımsızlık ve savunma hakkı koşullarını koymuş, Hilti kararı dış avukat görüşünü aktaran iç notları korumaya almış, İlk Derece Mahkemesinin 17.09.2007 tarihli Akzo kararı (T-125/03 ve T-253/03) ise yalnızca dış avukattan görüş almak amacıyla hazırlanan iç hazırlık belgelerinin, dış avukata hiç gönderilmemiş olsalar dahi korunabileceğini kabul etmiştir. Aynı kararda, bir belge hakkında gizlilik iddiası ileri sürüldüğünde Komisyon görevlilerinin şirket itiraz ettiği sürece belgeyi göz ucuyla dahi okuyamayacağı ve uyuşmazlığın mühürlü zarf usulüyle çözüleceği ortaya konulmuştur. Adalet Divanı 2010 tarihli temyiz kararında (C-550/07 P) şirket içi avukatlar bakımından aynı sonuca ulaşmıştır.

Komisyon bu çerçeveyi değiştirmeye niyetli görünmemektedir. Rekabet Genel Müdürlüğü’nün 10.11.2025 tarihinde yayımladığı politika notunda korumanın şirket içi avukatlara genişletilmesinin hukuken gerekli olmadığı ve soruşturmaların etkinliğini azaltacağı sonucuna varılmış, ulusal rekabet otoritelerinin yürüttüğü soruşturmalarda şirket içi avukat yazışmalarını koruyan üye devlet sayısının beşte kaldığı tespit edilmiştir.

Değişim başka bir alandan gelmiştir. Adalet Divanı 08.12.2022 tarihli Orde van Vlaamse Balies kararında (C-694/20) avukat ile müvekkil arasındaki iletişimin gizliliğini Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı’nın özel hayata saygıyı düzenleyen 7. maddesine dayandırmış ve korumanın yargılama dışında verilen hukuki danışmanlığı da kapsadığını kabul etmiştir. 26.09.2024 tarihli Ordre des avocats du barreau de Luxembourg kararında (C-432/23) ise şirketler hukukuna ilişkin danışmanlık dahil olmak üzere avukatın verdiği hukuki görüşün hem içeriği hem de varlığı itibarıyla güçlendirilmiş korumadan yararlandığı belirtilmiştir. Bu kararlar vergi idaresine bilgi verme yükümlülükleri bağlamında verilmiş olsa da korumanın bir savunma hakkı aracı olmaktan çıkıp temel hak niteliği kazandığını göstermektedir. Avrupa’da savunma hakkı koşulu bu şekilde gevşerken Türkiye’de aynı koşul tarih ölçütüyle daraltılmıştır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Etkili Denetim Ölçütü

Türkiye bakımından bağlayıcı olan çerçeve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 02.04.2015 tarihli Vinci Construction ve GTM Génie Civil et Services / Fransa kararında (63629/10 ve 60567/10), Fransız rekabet otoritesinin 2007 yılında yaptığı incelemede çalışanların elektronik posta hesaplarının avukat yazışmaları dahil bütünüyle kopyalanmasını değerlendirmiştir. Mahkeme, avukat yazışmalarının alındığını tespit eden hâkimin el koymanın hukuka uygunluğunu somut olarak incelememesini yetersiz bulmuş, gerekçeli itirazlar karşısında belge düzeyinde bir orantılılık denetimi yapılması ve gerektiğinde iade kararı verilmesi gerektiğine hükmederek 6. ve 8. maddelerin ihlal edildiğine karar vermiştir.

Türkiye aleyhine verilen 03.12.2019 tarihli Kırdök ve Diğerleri kararında (14704/12) ise hakkında ceza soruşturması yürütülen bir meslektaşlarıyla aynı büroyu paylaşan avukatların mesleki sır kapsamındaki elektronik verilerine el konulması ve bu verilerin iade ya da imha edilmemesi 8. maddenin ihlali sayılmış, avukatlık sırrına yapılan her müdahalenin özellikle sıkı bir yargı denetimine tabi tutulması gerektiği vurgulanmıştır.

Kanaatimizce Türk sistemi bu ölçütler karşısında zayıf kalmaktadır. Enerjisa dosyasında yerinde inceleme Kasım 2016’da yapılmış, iade uyuşmazlığı Temmuz 2022’de Danıştay kararıyla kesinleşmiştir ve bu süre boyunca rapor Kurum’un elinde kalmıştır. Ceza muhakemesinde CMK’nın 130. maddesinin ikinci fıkrası, avukat bürosunda yapılan aramada mesleki ilişkiye ait olduğu ileri sürülen şeylerin hazır bulunanlarca mühürlenmesini ve hâkimin yirmi dört saat içinde karar vermesini öngörmektedir. Rekabet soruşturmasında ise aynı itirazı, soruşturmayı yürüten Kurul’un kendisi değerlendirmektedir.

Ulusal Sistemlerden Örnekler

Şirket içi avukatlar konusunda Avrupa içinde dahi tek bir model bulunmamaktadır. Belçika’da Brüksel İstinaf Mahkemesi 05.03.2013 tarihinde Belgacom dosyasında, Belçika Şirket Hukukçuları Enstitüsü’ne üye şirket içi avukatların görüşlerinin gizli olduğunu öngören 01.03.2000 tarihli Kanun’a dayanarak bu görüşlerin Belçika rekabet otoritesince alınamayacağına karar vermiş ve Akzo içtihadının Belçika hukukunun uygulandığı ulusal dosyalarda bağlayıcı olmadığını kabul etmiştir. Belçika Yargıtayı 22.01.2015 tarihinde bu kararı onamıştır. Belgacom incelemesinde otorite, bağımsız avukatlardan gelen belgelerin tamamını zaten korunan belge olarak kabul etmişti. Uyuşmazlık yalnızca şirket içi avukatların görüşleri üzerinde çıkmıştı.

İngiliz hukukunda şirket içi avukatların hukuki danışmanlık amacıyla yaptığı yazışmalar dış avukatlarınkiyle aynı korumadan yararlanmakta, İrlanda ve Hollanda’da da ulusal rekabet soruşturmalarında benzer bir koruma tanınmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri Yüksek Mahkemesi 1981 tarihli Upjohn Co. v. United States kararında (449 U.S. 383) şirket avukatlarının şirket çalışanlarıyla her kademede yaptığı görüşmelerin gizlilik korumasından yararlandığını kabul etmiş, bu karar Amerikan şirketlerinde hukuk birimlerinin işleyişinin temeli hâline gelmiştir.

Almanya’dan gelen örnek, belgeyi şirketten çıkarıp dış avukatın ofisinde tutmanın tek başına bir çözüm olmadığını göstermektedir. Federal Anayasa Mahkemesi 27.06.2018 tarihli Jones Day kararlarında (2 BvR 1405/17 ve diğerleri), Volkswagen’in dizel soruşturması kapsamında görevlendirdiği avukatlık firmasının Münih ofisinde bulunan iç soruşturma belgelerine Audi hakkında yürütülen ceza soruşturmasında el konulmasını Anayasa’ya aykırı bulmamıştır. Mahkemeye göre, belgeleri elinde bulunduran avukatlık firmasının müvekkili ilgili soruşturmada şüpheli ya da para cezası sürecinin muhatabı olmadığından koruma devreye girmemiştir.

Japonya ise 25.12.2020 tarihinden itibaren uyguladığı belirleme usulüyle farklı bir yol izlemiştir. Japon Adil Ticaret Komisyonu, yalnızca fiyat tespiti ve pazar paylaşımı gibi ağır kartel ihlallerine ilişkin idari soruşturmalarda, Japonya’da ruhsatlı ve şirketten bağımsız çalışan avukatlarla yapılan yazışmaları korumaktadır. Koruma sıkı şekli koşullara bağlanmıştır. Belgelerin klasör sırtında ya da dosya adında belirli bir ibareyle işaretlenmesi, erişimi sınırlı ayrı bir yerde ve elektronik postalar için ayrı bir hesapta tutulması, şirketin inceleme sırasında yazılı talepte bulunması ve iki hafta içinde her belgeyi tanımlayan bir liste sunması gerekmektedir. Belgelerin korunup korunmayacağına soruşturmada görev almayan bir belirleme görevlisi karar vermekte, talep kabul edilirse belgeler soruşturma ekibine aktarılmadan şirkete iade edilmektedir. İsviçre’de de 01.01.2025 tarihinde yürürlüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu değişikliğiyle şirket içi avukatlar için hukuk yargılamalarıyla sınırlı bir koruma getirilmiştir.

Kanaatimizce Japon modeli Türk hukuku için en uygulanabilir örnektir. Kurum bünyesinde soruşturma heyetinden ayrı bir değerlendirme biriminin kurulması Kılavuz düzeyinde dahi mümkündür. CMK’daki gibi bir hâkim denetimi ise kanun değişikliği gerektirmektedir. Ford Otomotiv kararının ortaya koyduğu hâkim kararı sorunu ile avukat yazışmalarının denetimi, 4054 sayılı Kanun’da yapılacak bir değişiklikte birlikte ele alınabilecek niteliktedir.

İnceleme Gününde ve Sonrasında Gizlilik İtirazı

Oriflame kararı, itirazın zamanlamasının esas kadar belirleyici olabileceğini göstermektedir. Kurul bu dosyada yazışmaların tarihini esas almakla birlikte, şirket çalışanlarının incelemeye katıldığını, alınan belgelerin kopyalarını teslim aldığını ve iki tarafça imzalanan yerinde inceleme tutanağında avukat yazışmalarına ilişkin hiçbir gizlilik itirazına yer verilmediğini de gerekçesinde saymıştır. Gizlilik iddiası belgenin alındığı anda ileri sürülmeli, hangi belgeler için ileri sürüldüğü tutanağa ayrıntılı olarak yazdırılmalı ve belgelerin kapalı zarfa konulması talep edilmelidir. Enerjisa dosyasında rapor ve rapora ilişkin iletişim kayıtları bu şekilde kapalı zarfla teslim alınmış ve Kurul’un kararına bırakılmıştır.

İtiraz incelemeyi engelleme sonucunu doğurmamalıdır. Kurul 29.01.2026 tarihli ve 26-03/93-M sayılı kararıyla TEMU nezdinde yapılmak istenen yerinde incelemenin engellendiğine hükmetmiş ve teşebbüse yıllık gelirinin binde beşi oranında idari para cezası verilmesine karar vermiştir. Uzmanların belgeyi görmesini fiilen önlemek, gizli olduğu ileri sürülen belgeyi korumak yerine yeni bir ceza riski doğurmaktadır. Doğru yol belgenin mühürlenmesini istemek ve itirazı yazılı hâle getirmektir.

Kurul’un iade talebini reddeden kararı ayrı bir idari işlem niteliği taşımakta ve Enerjisa dosyasında olduğu gibi iptal davasına konu edilebilmektedir. Ceza kararına karşı açılacak davada ise gizlilik ihlali iddiası, hangi belgenin kararın hangi paragrafında delil olarak kullanıldığı gösterilerek ileri sürülmelidir. Avukatın bağımsızlığının ispatı da hazırlık gerektirmektedir. Çiçeksepeti dosyasında Kurum’un sorusu üzerine sunulan sigorta bildirgesi ve bordro talebin reddine yol açmıştır. Bağımsız avukatla çalışan şirketlerin avukatlık sözleşmesini ve avukatın şirket nezdinde sigortalı olmadığını gösteren kayıtları inceleme gününden önce hazır tutması bu nedenle yerinde olacaktır.

Bu içtihat karşısında bir şirketin ertesi gün yapabileceği en verimli iş, son birkaç yılda dış avukatlardan alınan rekabet hukuku görüşlerinin ve uyum denetimi çıktılarının hangi sunucularda, hangi posta kutularında ve kimlerin cihazlarında bulunduğunu gösteren bir envanter çıkarmaktır. Enerjisa raporu hukuk başmüşavirinin posta kutusundan alınmıştı. Envanterin ardından dış avukat görüşlerinin değiştirilmeden, gizlilik ibaresi taşıyan ayrı bir klasörde ve sınırlı erişimle tutulması, şirket içinde özetlenerek dağıtılmaması ve uyum denetimi bulgularının ayrıntılı yazılı hâlinin şirket sistemlerinde çoğaltılmaması gerekir. Resepsiyon ve bilgi işlem ekiplerine dağıtılan yerinde inceleme protokolüne gizlilik itirazının tutanağa nasıl yazdırılacağını ve kapalı zarf talebinin hangi cümleyle yapılacağını gösteren yarım sayfalık bir metin eklenmesi, Oriflame dosyasındaki türden bir kaybı önlemeye yetecektir.